12 Onvertaalbare Woorden die je Kijk op de Wereld Zullen Veranderen
TABLE OF CONTENTS
Sommige gevoelens zijn zo specifiek dat het Engels nooit de moeite heeft genomen om ze een naam te geven. Maar andere talen deden dat wel — en elk van deze woorden biedt een blik op hoe een andere cultuur de wereld ziet.
Emoties zonder Engelse naam
Sommige emotionele ervaringen zijn universeel. Wat verschilt, is of een cultuur ze belangrijk genoeg vond om ze in één woord te vangen.
Saudade (Portugees, uitgesproken als sow-dahd)
Stel, je bent tien jaar geleden van huis vertrokken. Je hebt een nieuw leven opgebouwd, nieuwe vrienden gemaakt, nieuwe routines ontwikkeld. Maar soms, op een stille zondagmiddag, overvalt je een golf van gevoel — niet helemaal verdriet, niet helemaal nostalgie, maar een diepe, schrijnende bewustwording van iemand of iets dat voorgoed afwezig is.
Dat is saudade.
De Portugese cultuur heeft deze emotie tot een kunstvorm verheven. Het is het centrale thema van fado-muziek, waarin zangers dit gevoel uitdrukken in teksten over verloren zeelieden, vertrokken geliefden en onbereikbare vaderlanden. De Portugese schrijver Manuel de Melo uit de zeventiende eeuw omschreef het als “een genoegen dat je lijdt, een kwaal waar je van geniet.”
Het Engels heeft een hele alinea nodig om te beschrijven wat het Portugees in zeven letters doet.
Gigil (Tagalog)
Je ziet een baby met mollige wangen. Of een pluizige kitten met te grote pootjes. Er borrelt iets op van binnen — een overweldigende drang om je handen te ballen, je tanden op elkaar te zetten en te knijpen.
Filipino’s hebben hier een naam voor: gigil (uitgesproken als ghee-gill).
Het is het vreemde, paradoxale gevoel dat wordt opgewekt door overweldigende schattigheid — zo intens dat het bijna fysiek wordt. In tegenstelling tot saudade, dat al eeuwen in het Portugees bestaat, kwam gigil pas in maart 2025 in de Oxford English Dictionary, samen met tien andere Filipijnse woorden zoals kababayan en lumpia.
OED-hoofdredacteur Danica Salazar legde de logica uit: wanneer tweetalige sprekers een woord vaak genoeg lenen om een “lexicale kloof” in het Engels te vullen, verdient het een plek in het woordenboek. Gigil vulde een kloof waarvan Engelstaligen niet eens wisten dat die bestond.
Ya’aburnee (Arabisch)
“Dat jij mij mag begraven.”
Dat is de letterlijke vertaling van de Arabische uitdrukking ya’aburnee (يقبرني). Het klinkt luguber — totdat je het gevoel erachter begrijpt.
Het is een liefdesverklaring zo intens dat je hoopt eerder te sterven dan de ander, omdat je de gedachte niet kunt verdragen om zonder die persoon te moeten leven. Een ouder kan het tegen een kind zeggen. Een geliefde kan het fluisteren tegen zijn of haar partner.
In het Engels bestaat “I would die for you”, maar dat draait om opoffering. Ya’aburnee gaat over iets stillers: het eenvoudige, angstaanjagende besef dat het ontbreken van iemand anders jouw eigen leven ondraaglijk zou maken.
De wereld om ons heen
Sommige talen schenken buitengewone aandacht aan de fysieke wereld — en benoemen verschijnselen die Engelstaligen wel ervaren, maar nooit een naam hebben gegeven.
Komorebi (Japans)
Loop een bos in op een zonnige middag. Kijk omhoog. Het licht gaat niet zomaar door het bladerdak heen — het danst. Het breekt in bewegende patronen, flikkert tussen de takken, en schildert de grond met schaduwen die meebewegen met elke zucht wind.
Het Japans vat dit samen in één woord: komorebi (木漏れ日).
De drie karakters betekenen letterlijk boom (木) + doorlekken (漏れ) + zonlicht (日). Maar het geheel is meer dan de som der delen. Komorebi is niet alleen het licht zelf — het is het besef van zijn vergankelijkheid, de stille erkenning dat het patroon dat je nu ziet nooit meer precies hetzelfde zal zijn.
Dit hangt nauw samen met het Japanse concept mono no aware — het weemoedige waarderen van vergankelijke schoonheid. Een cultuur die een naam geeft aan de manier waarop licht door bladeren valt, is een cultuur die zichzelf heeft getraind om de kleine, vluchtige momenten op te merken waar de meeste mensen dagelijks aan voorbijgaan.
Hygge (Deens)
Denemarken staat consequent in de top van de gelukkigste landen ter wereld. Vraag een Deen waarom, en de kans is groot dat hij of zij hygge noemt (uitgesproken als hoo-gah).
Hygge is de kunst van het creëren van warmte, comfort en intimiteit — kaarsen die flikkeren op een donkere winteravond, dikke sokken en een warme drank, goede vrienden die samen lachen aan tafel zonder planning en zonder telefoons. Het draait niet om grootse gebaren of dure omgevingen. Integendeel: hygge gaat juist om het vinden van diepe voldoening in het eenvoudige, het bescheiden, het huidige moment.
Het woord werd zo invloedrijk dat zowel het Oxford Dictionary als het Collins Dictionary het in 2016 uitriepen tot woord van het jaar. Het inspireerde een golf aan boeken, lifestyle-artikelen en zelfs interieurtrends. Maar in de kern is hygge niets wat je kunt kopen — het is iets wat je moet cultiveren.
Het feit dat het Deens een apart zelfstandig naamwoord voor dit gevoel nodig had, zegt veel over wat die cultuur waardeert.
Fernweh (Duits)
Iedereen kent wanderlust — het verlangen om te reizen. Maar het Duits heeft een scherper, dringender woord: fernweh (fern = ver, weh = pijn of verlangen).
Letterlijk betekent het “verreziekte”, het tegenovergestelde van heimwee. Waar wanderlust een prettige dagdroom is over toekomstige avonturen, is fernweh een echt verlangen — een pijnlijk besef dat er plekken op de wereld zijn die je nog niet hebt gezien, terwijl de tijd doortikt.
Als je ooit door foto’s van een verre bestemming hebt gescrold en een fysieke steek in je borst voelde, dan heb je fernweh ervaren. Het Engels heeft wanderlust overgenomen, maar fernweh nooit echt geleend. Misschien omdat het net iets pijnlijker is om toe te geven.
De kunst van samen zijn
Sociale verbondenheid ziet er in elke cultuur anders uit. Deze woorden laten zien hoe samenlevingen ruimte maken voor samenzijn — en welke specifieke vormen van verbinding ze het meest waarderen.
Sobremesa (Spaans)
In Spanje eindigt een maaltijd niet zodra de borden zijn afgeruimd. Ze gaat verder in de sobremesa — de ongedwongen tijd die je aan tafel doorbrengt, pratend, lachend en samen nagenietend.
Sobremesa heeft geen vast programma. Niemand kijkt op de klok. Het gesprek dwaalt van politiek naar familiegeroddel, naar filosofie en weer terug. Koffiekopjes raken leeg en worden weer gevuld. Dit is volgens de Spaanse opvatting geen “tijdverspilling” — het is juist de essentie van samen eten.
Het woord betekent letterlijk “over de tafel” (sobre = over, mesa = tafel), en weerspiegelt een culturele prioriteit die veel bezoekers aan Spanje meteen opvalt: relaties zijn belangrijker dan schema’s. In het Engels bestaat er geen woord voor, omdat deze gewoonte is verdrongen door snellere maaltijden en drukkere agenda’s.
Cafuné (Braziliaans Portugees, uitgesproken als kah-foo-neh)
Sommige van de meest intieme menselijke gebaren hebben geen naam in het Engels. Cafuné is er zo een: het teder met je vingers door iemands haar strijken.
Het is niet romantisch in de dramatische zin. Het is juist subtieler — het soort aanraking dat je deelt tussen ouder en kind, of tussen partners op een luie zondagochtend. Het zegt ik ben hier, je bent veilig, je bent geliefd zonder een woord te hoeven spreken.
Het woord vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in de Kimbundu-taal uit Angola, en kwam via de trans-Atlantische diaspora in Brazilië terecht. Cafuné herinnert ons eraan dat sommige van de belangrijkste dingen die we voor elkaar doen geen Engelse naam hebben — niet omdat ze niet gebeuren, maar omdat niemand eraan dacht ze te benoemen.
Hiraeth (Welsh, uitgesproken als hee-ryeth)
Hiraeth wordt vaak vertaald als “heimwee”, maar dat dekt de lading nauwelijks.
Het is een diep, bitterzoet verlangen naar een thuis dat misschien niet meer bestaat — of misschien zelfs nooit heeft bestaan. Het draagt een gevoel van verdriet en verlies met zich mee, een rouw om iets dat onherroepelijk verloren is. Je kunt hiraeth voelen voor een ouderlijk huis dat decennia geleden is gesloopt, voor een landschap dat je alleen kent uit de verhalen van je grootmoeder, voor een versie van je land die door de tijd is uitgewist.
De Welshmen koesteren dit woord, en dat is niet voor niets. Welsh zelf stond eeuwenlang onder druk van het Engels en was bijna verdwenen; de heropleving ervan is een van de meest opmerkelijke taalcomebacks in Europa. Hiraeth vangt het gevoel van dat bijna-verlies op een manier die geen enkel Engels woord kan evenaren.
Voor meer woorden die zulke specifieke culturele emoties uitdrukken, bekijk onze volledige lijst van 50 onvertaalbare woorden uit meer dan 25 talen.
Geest en creativiteit
De laatste drie woorden gaan over hoe we onszelf in ons werk leggen — creëren met ziel, problemen oplossen met vindingrijkheid, en redenen vinden om door te gaan.
Meraki (Grieks, uitgesproken als meh-rah-kee)
Sommige mensen doen hun werk en gaan naar huis. Anderen laten een stukje van zichzelf achter in alles wat ze maken.
Het Grieks heeft een woord voor deze tweede benadering: meraki (μεράκι). Het betekent iets doen met ziel, creativiteit en liefde — een stukje van jezelf in je werk leggen. Een kok die elk gerecht proeft voordat het de keuken verlaat. Een timmerman die de onderkant van een tafel schuurt, ook al zal niemand die ooit zien. Een schrijver die één enkele zin tien keer herschrijft omdat het nog steeds “niet goed voelt”.
Meraki komt van het Turkse merak, wat “nieuwsgierigheid” of “passie” betekent, maar Griekstaligen hebben er iets diepers van gemaakt. Het draait niet om perfectionisme of pronken. Het gaat om de stille trots van weten dat je ergens je hele zelf in hebt gestopt.
In een wereld vol automatisering, sneltoetsen en door AI gegenereerde concepten is meraki precies datgene wat een machine niet kan nabootsen.
Jugaad (Hindi)
Je auto begeeft het op een landweg. Je hebt geen gereedschap, geen monteur in de buurt. Maar je ziet een stukje draad, wat tape in het dashboardkastje en een verbogen lepel. Twintig minuten later ben je weer onderweg.
Dat is jugaad — de kunst van creatief en flexibel problemen oplossen met wat er maar voorhanden is.
Jugaad is net zo goed een denkwijze als een praktijk. In het Hindi beschrijft het zowel de oplossing zelf als de houding erachter: je weigert je te laten tegenhouden door een gebrek aan middelen. Het gaat niet om gevaarlijk beknibbelen. Het gaat erom een weg te vinden als de “juiste” manier niet beschikbaar is.
Managementtheoretici hebben het zelfs tot een zakelijk concept gemaakt — “jugaad-innovatie” — waarmee ze beschrijven hoe ondernemers in opkomende markten producten bouwen met minimale middelen. Maar voor de doorsnee Hindi-spreker is jugaad gewoon hoe het leven werkt. Je redt je, je improviseert, je vindt een oplossing.
Ikigai (Japans, uitgesproken als ie-kee-gai)
Het Japanse eiland Okinawa heeft een van de hoogste concentraties honderdjarigen ter wereld. Onderzoekers die hun hoge leeftijd bestudeerden, hoorden steeds hetzelfde woord: ikigai (生き甲斐).
Het betekent “een reden van bestaan” — datgene waarvoor je ‘s ochtends je bed uitkomt. Maar ikigai draait minder om grote levensmissies en meer om de kleine, dagelijkse dingen die het leven de moeite waard maken. Een kopje koffie in de ochtend met een geliefde. De tuin verzorgen. Een vaardigheid doorgeven aan iemand jonger. Het woord combineert iki (leven) en gai (waarde, betekenis), en de oorsprong gaat terug tot de Heian-periode (794–1185), toen schelpen als kostbaar werden beschouwd — dus betekent ikigai letterlijk “de waarde van het leven.”
De Japanse psychiater Mieko Kamiya, die de term populair maakte in haar boek On the Meaning of Life uit 1966, maakte een belangrijk onderscheid: ikigai is verbonden aan seikatsu (het dagelijks leven), niet aan jinsei (het hele leven van een persoon). Het gaat niet om het vinden van één groot levensdoel. Het draait om het verzamelen van genoeg kleine redenen om door te gaan.
Uit onderzoek blijkt dat het hebben van ikigai samenhangt met een lager sterfterisico, minder hartziekten en dementie, en tot wel zeven extra jaren levensverwachting. Niet slecht voor een woord dat het Engels nooit heeft uitgevonden.
Wat deze woorden ons leren
Elk van deze twaalf woorden is een klein cultureel gebaar van aandacht. Een samenleving merkte iets op — een gevoel, een lichtpatroon, een sociaal ritueel, een creatieve impuls — en besloot dat het de moeite waard was om het een naam te geven.
Dat maakt ze zo waardevol. Als je een woord als komorebi of sobremesa leert, vergroot je niet alleen je woordenschat. Je leent ook de blik van een andere cultuur — en daardoor ga je dingen in je eigen leven opmerken waar je anders misschien zo aan voorbij was gelopen.
Talen verliezen ook woorden — en als een taal verdwijnt, verdwijnen ook haar unieke observaties over wat het betekent om mens te zijn.
Met tools als OpenL Translate kun je woorden direct tussen meer dan 100 talen vertalen — maar sommige begrippen blijven zelfs voor de beste AI lastig te vatten. Dat is geen beperking van technologie. Het is een herinnering dat taal meer is dan alleen informatieoverdracht. Het is een verslag van wat een cultuur belangrijk genoeg vond om aandacht aan te schenken.
Bronnen
- OED Maart 2025 Update: Nieuwe Woorden van Over de Hele Wereld — officiële aankondiging van de Oxford English Dictionary over gigil en andere “onvertaalbare” toevoegingen
- BBC Nieuws: Gigil, alamak onder nieuwe woorden in Oxford English Dictionary — verslaggeving over de OED-update van maart 2025
- The Guardian: 12 onvertaalbare woorden (en hun vertalingen) — David Shariatmadari over de vraag of woorden echt onvertaalbaar zijn
- MCIS Languages: 15 Onvertaalbare Woorden die Culturele Rijkdom Onthullen — gedetailleerde uitleg over culturele context
- The School of Life: De Schoonheid van Komorebi — filosofische en culturele betekenis van de Japanse term
- BBC Bitesize: Hygge en Andere Onvertaalbare Woorden — overzicht van hygge en verwante begrippen
- Tokyo Weekender: Japanse Woorden die We Niet Kunnen Vertalen — Komorebi — diepgaande blik op komorebi in de Japanse cultuur
- Chicago Botanic Garden: Komorebi en Natuur en Welzijn — komorebi als welzijnsconcept
- Verenigde Naties: Internationaal Decennium van Inheemse Talen 2022–2032 — VN-data over het in gevaar zijn van talen
- Britannica: Fado — Portugese Muzikale Traditie — context over de rol van saudade in Portugese muziek
- BBC Nieuws: Ikigai — Het Japanse Geheim voor een Lang en Gelukkig Leven — BBC Worklife-verslag over het ikigai-concept en onderzoek naar de levensduur op Okinawa
- Wikipedia: Ikigai — etymologie, geschiedenis en het baanbrekende werk van Mieko Kamiya uit 1966
