Roemeens: De Oost-Europese Romaanse Taal

Een Romaanse taal die is ontstaan op de Balkan, haar Latijnse naamvallen heeft behouden en heeft geleerd om “de” aan het einde van elk woord te plaatsen.

Classificatie

Roemeens behoort tot de Italische tak van de Indo-Europese taalfamilie en maakt deel uit van de Romaanse taalgroep, samen met Frans, Italiaans, Spaans, Portugees en Catalaans. Meer specifiek vormt het de Oost-Romaanse subfamilie — een kleine groep talen die zijn afgeleid van het Latijn dat werd gesproken in de Romeinse provincie Dacië en de omliggende Balkanregio.

Taalkundigen onderscheiden doorgaans vier historische varianten van Oost-Romaanse talen:

• Daco-Roemeens — de standaardtaal en het onderwerp van deze gids
• Aroemeens — gesproken door gemeenschappen in Griekenland, Noord-Macedonië, Albanië, Bulgarije, Kosovo en Servië
• Megleno-Roemeens — bijna uitgestorven, nog aanwezig in enkele dorpen in Noord-Griekenland
• Istro-Roemeens — bijna uitgestorven, gesproken in een paar dorpen in Istrië, Kroatië

Wanneer men het over “Roemeens” heeft, bedoelt men meestal standaard Daco-Roemeens, de officiële taal van Roemenië en Moldavië.

Waar Roemeens wordt gesproken

Roemeens telt wereldwijd ongeveer 24–26 miljoen moedertaalsprekers, plus enkele miljoenen mensen die het als tweede taal spreken (Wikipedia: Roemeense taal). Het is de officiële taal van twee landen en heeft aanzienlijke diaspora-gemeenschappen verspreid over Europa en Noord-Amerika.

Regio	Moedertaalsprekers (ca.)	Officiële status
Roemenië	~19 miljoen	Enige officiële taal
Moldavië	~2,5–3 miljoen	Officieel (in 2023 hernoemd van “Moldavisch”)
Italië	~1 miljoen	Grootste diasporagemeenschap
Spanje	~600.000	Belangrijke diaspora
Oekraïne (Boekovina, Odesa)	~400.000	Erkende regionale minderheid
Servië (Vojvodina)	~30.000	Co-officieel in Vojvodina
Verenigde Staten, Canada, Duitsland, VK, Israël	Gezamenlijk ~1 miljoen+	Diaspora

Romanian is also an official language of the European Union — one of 24 — which guarantees translation of all EU documents into Romanian and the right of any EU citizen to address EU institutions in Romanian.

Is Moldovan a Separate Language?

No — and this is now officially settled. On 16 March 2023, the Moldovan Parliament passed a law renaming the state language from “Moldovan” to “Romanian” in all legislation and in the constitution. President Maia Sandu promulgated the law on 22 March 2023.

Linguists have always agreed that standard “Moldovan” and standard Romanian are identical — the distinction was a Soviet-era political construct designed to emphasize a separate Moldovan identity. Informal speech in Moldova does carry more Russian loanwords and a distinct accent, but the written standard, the grammar, and the lexicon are the same. The “Moldovan” label now survives mainly in Transnistria, the Russian-aligned breakaway region. In December 2025, Ukraine’s parliament also removed “Moldovan” from its list of protected minority languages, recognizing it as Romanian.

Dialects & Regional Variants

Standard Daco-Romanian has five main regional sub-dialects, all mutually intelligible:

• Muntenian (southern Romania, including Bucharest) — the basis of the standard
• Moldavian (eastern Romania and Moldova) — softer pronunciation, more Russian influence in Moldova
• Transylvanian — slower tempo, some German and Hungarian influence
• Banat (western Romania) — preserves some archaic features
• Crișana / Maramureș (northwest) — distinct intonation patterns

Unlike Italian or German, there is a single written standard used universally, and television, radio, and education have homogenized speech considerably over the past century.

A Brief History of Romanian

De Roemeense taal is, in zekere zin, een taalkundige overlever. Terwijl andere Romaanse talen zich in nauwe geografische nabijheid tot elkaar ontwikkelden in West-Europa, groeide het Roemeens geïsoleerd op — omringd door Slavische, Hongaarse, Turkse en Griekse sprekers, en meer dan duizend jaar afgesneden van zijn Romaanse verwanten. Het resultaat is een taal die tegelijkertijd diep Latijns aanvoelt en onmiskenbaar Balkans is.

Romeins Dacië (106–271 n.Chr.)

Het verhaal begint met keizer Trajanus’ verovering van Dacië in 106 n.Chr. — het huidige Roemenië ten noorden van de Donau. Romeinse kolonisten, soldaten en bestuurders brachten het Vulgair Latijn — het alledaagse gesproken Latijn van het late rijk — en binnen enkele generaties had het grotendeels de inheemse Dacische taal verdrongen. Hoewel Rome zich in 271 n.Chr. onder keizer Aurelianus formeel uit de provincie terugtrok, bleef de Latijnssprekende bevolking achter.

De Donkere Eeuwen (271–1521 n.Chr.)

Meer dan duizend jaar na het vertrek van Rome is er vrijwel geen geschreven overlevering van de taal bewaard gebleven. Het gebied werd achtereenvolgens binnengevallen of bewoond door Goten, Hunnen, Slaven, Avaren, Bulgaren, Petsjenegen, Koemanen en Mongolen. In deze periode:

• Nam de taal een aanzienlijke Slavische woordenschatlaag op, vooral op het gebied van religie, landbouw en het dagelijks leven.
• Werd het Oudkerkslavisch de taal van het bestuur en de Orthodoxe Kerk, en dat bleef zo tot in de 16e eeuw.
• Werd het Roemeens geschreven met het Cyrillische alfabet, overgenomen van Slavische buren.

Het eerste bewaard gebleven geschreven document in het Roemeens is Neacșu’s Brief (Scrisoarea lui Neacșu), geschreven in 1521 door een koopman uit Câmpulung aan de burgemeester van Brașov, waarin hij waarschuwde voor een op handen zijnde Turkse aanval. De brief was geschreven in het Cyrillisch.

De Latiniseringsbeweging (1780–1881)

De moderne geschiedenis van het Roemeens begint met de Transylvanian School (Școala Ardeleană), een groep Grieks-katholieke geleerden die in 1780 de eerste Roemeense grammatica publiceerden — Elementa linguae daco-romanae sive valachicae — geschreven door Samuil Micu en Gheorghe Șincai.

Deze geleerden positioneerden het Roemeens bewust als een Romaanse taal die afstamt van het Latijn, waarbij ze de Slavische en Griekse leenwoorden onderbelichtten. In de daaropvolgende eeuw werd het schrift geleidelijk omgezet van het Cyrillisch naar het Latijnse alfabet, en werd de woordenschat verrijkt met talloze leenwoorden uit het Frans, Italiaans en Latijn om de taal te “herlatiniseren”. De huidige op het Latijn gebaseerde spelling werd volledig ingevoerd in 1881 door de Roemeense Academie.

Moldavië behield het Cyrillisch schrift onder Sovjetbewind en schakelde pas in 1989 over op het Latijnse alfabet.

Schrift & Uitspraak

Het moderne Roemeens gebruikt het Latijnse alfabet met vijf extra letters, in totaal 31 letters. De spelling is grotendeels fonologisch — woorden worden geschreven zoals ze klinken.

Letter	Klank	Voorbeeld
Ă ă	sjwa /ə/ — zoals de “a” in “sofa”	măr (“appel”)
 â	gesloten centrale niet-geronde klinker /ɨ/	câine (“hond”)
Î î	identieke klank als â, maar gebruikt aan woordgrenzen	înainte (“voor”)
Ș ș	/ʃ/ — zoals “sh” in “shoe”	șapte (“zeven”)
Ț ț	/t͡s/ — zoals “ts” in “cats”	țară (“land”)

De letters K, Q, W en Y worden alleen gebruikt in buitenlandse woorden en eigennamen.

Een historische curiositeit: â en î vertegenwoordigen hetzelfde geluid. Tot 1953 werd alleen â gebruikt; onder de communistische spellingshervorming werd alleen î gebruikt; sinds 1993 heeft de Roemeense Academie een gemengd systeem hersteld — â verschijnt binnenin woorden en î aan woordgrenzen (început, “begin”). Moldavië nam de Roemeense spellingshervorming van 1993 niet direct over, en het gebruik bleef jarenlang gemengd; officiële en educatieve standaarden zijn sindsdien grotendeels in lijn gebracht met de Roemeense spelling.

Uitspraaknotities

Het Roemeens kent 7 klinkerfonemen: /a, e, i, o, u, ə, ɨ/. De laatste twee — de sjwa ă en de gesloten centrale â/î — zijn de klanken die Roemeense spraak direct onderscheiden van andere Romaanse talen, en die voor Engelstaligen het meeste oefening vergen.

Naast de losse klinkers behoudt het Roemeens Latijnse diftongen en triftongen die in het Spaans en Frans zijn vereenvoudigd — veelvoorkomende combinaties zijn ea, oa, ie, ia, en zelfs triftongen zoals eai (beai, “jij dronk”). De klemtoon kan op elke lettergreep vallen en het verschuiven ervan kan de betekenis veranderen: cópii (“kopieën”) vs. copíi (“kinderen”).

Grammatica in vogelvlucht

De Roemeense grammatica is waar de taal echt interessant wordt. Het is tegelijkertijd de meest archaïsche Romaanse taal qua grammatica — met kenmerken die Frans, Spaans en Italiaans al lang geleden hebben verloren — en een Balkan-taal die structurele overeenkomsten deelt met het Bulgaars en Albanees.

Het Naamvallensysteem

Roemeens is de enige Romaanse taal die een werkend naamvallensysteem uit het Latijn heeft behouden. Het moderne Roemeens kent vijf naamvallen, hoewel sommige morfologisch zijn samengevoegd:

• Nominatief (onderwerp)
• Accusatief (lijdend voorwerp) — identiek in vorm aan de nominatief
• Genitief (bezit)
• Datief (meewerkend voorwerp) — identiek in vorm aan de genitief
• Vocatief (aanspreekvorm) — aparte vorm, gebruikt bij het aanspreken van iemand

Dus hoewel er conceptueel vijf naamvallen zijn, zijn er meestal slechts drie verschillende vormen: nominatief/accusatief, genitief/datief en vocatief.

Enkelvoud vrouwelijk zelfstandig naamwoord "fată" ("meisje"):
Nom/Acc:  fată / fata (het meisje)
Gen/Dat:  fete / fetei (van/aan het meisje)
Vocatief: fato! (hé, meisje!)

Het Bepaald Lidwoord Is een Achtervoegsel

Dit is het meest verrassende kenmerk van het Roemeens voor leerlingen uit andere Romaanse talen. In tegenstelling tot het Spaans la casa, Frans la maison of Italiaans la casa, plaatst het Roemeens het bepaald lidwoord achteraan het zelfstandig naamwoord:

Nederlands	Roemeens	Patroon
een meisje	o fată	onbepaald lidwoord ervoor
het meisje	fata	-a achtervoegsel
een jongen	un băiat
de jongen	băiatul	-ul achtervoegsel
een huis	o casă
het huis	casa	-a achtervoegsel

Dit kenmerk plaatst het Roemeens binnen de Balkan Sprachbund — een groep van niet-verwante talen (Bulgaars, Albanees, Macedonisch en Roemeens) die structurele kenmerken delen door eeuwenlange onderlinge contacten.

Drie Geslachten (Inclusief Onzijdig)

Roemeens kent mannelijk, vrouwelijk en onzijdig — de enige grote moderne standaard Romaanse taal die het onzijdig als productieve categorie heeft behouden. In het Roemeens functioneert het onzijdig als een “gemengd geslacht”: onzijdige zelfstandige naamwoorden gedragen zich als mannelijk in het enkelvoud en als vrouwelijk in het meervoud.

un scaun     → două scaune    ("één stoel → twee stoelen")
mannelijk-achtig       vrouwelijk-achtig

Werkwoordsysteem

Roemeens vervoegt werkwoorden naar persoon, getal, tijd, wijs en diathese. Alleen de aantonende wijs kent de tegenwoordige tijd, imperfectum, eenvoudig perfectum (literair, zelden gesproken), samengesteld perfectum, plusquamperfectum en toekomende tijd. De aanvoegende wijs is springlevend, gemarkeerd door het partikel să voor het werkwoord — en wordt veel vaker gebruikt dan in het Engels of zelfs het Frans.

Vreau să merg.     "Ik wil gaan." (letterlijk: "Ik wil dat ik-ga-AANV")
Trebuie să plecăm. "We moeten vertrekken."

Woordvolgorde

Net als andere Romaanse talen is het Roemeens standaard SVO (subject-werkwoord-lijdend voorwerp), maar door het naamvallensysteem is er veel flexibiliteit mogelijk voor nadruk. Bijvoeglijke naamwoorden volgen meestal het zelfstandig naamwoord (o casă mare, “een groot huis”), al kunnen sommige veelgebruikte bijvoeglijke naamwoorden voorop staan voor extra nadruk of een poëtisch effect.

Woordenschat & Leenwoorden

Als je de volledige Roemeense woordenschat analyseert — inclusief zeldzame technische termen — vind je ongeveer (PoliLingua):

• ~75% van Latijnse oorsprong (overgeërfd uit het Vulgaatlatijn of opnieuw ontleend tijdens de 19e-eeuwse latiniseringsgolf)
• ~14% Slavisch (Oudkerkslavisch, Bulgaars, Oekraïens, Russisch)
• ~3% Turks
• ~2% Grieks
• ~2% Hongaars
• ~1% Frans en overig (moderne ontleningen)

Beperk je de analyse tot de 2.500 meest gebruikte woorden, dan stijgt het aandeel Latijns en daalt het Slavisch — wat betekent dat de dagelijkse kern van de taal overwegend Latijns is, terwijl Slavische woorden vooral voorkomen in religieuze, agrarische en traditionele contexten.

Enkele illustratieve leenwoorden:

Herkomst	Woord	Betekenis
Latijn	apă, pâine, carte, lună	water, brood, boek, maan
Slavisch	prieten, iubire, mulțumesc	vriend, liefde, dank je wel
Turks	cafea, cearșaf, ciorbă	koffie, laken, zure soep
Grieks	prosop, politicos	handdoek, beleefd
Hongaars	oraș, neam	stad, volk/familie
Frans	fotoliu, birou, garaj	fauteuil, kantoor, garage

Veelgebruikte Uitdrukkingen & Voorbeeldtekst

Een starterskit voor reizigers en absolute beginners.

Begroetingen

Roemeens	Engels	Wanneer te gebruiken
Bună! / Salut!	Hoi / Hallo	Informeel, met vrienden of leeftijdsgenoten
Bună ziua!	Goedendag / Hallo	Formeel, met onbekenden of ouderen
Bună dimineața!	Goedemorgen	Voor ~11 uur ‘s ochtends
Bună seara!	Goedenavond	Na zonsondergang
Noapte bună!	Goedenacht	Bij afscheid ‘s avonds
La revedere!	Tot ziens	Standaard afscheid
Pa!	Dag!	Informeel

Overlevingszinnen

Roemeens	Engels
Mulțumesc.	Dank je wel.
Cu plăcere.	Graag gedaan.
Vă rog.	Alstublieft. (formeel)
Scuze. / Nu vă supărați.	Sorry. / Neem me niet kwalijk.
Da. / Nu.	Ja. / Nee.
Nu înțeleg.	Ik begrijp het niet.
Vorbiți engleză?	Spreekt u Engels?
Cât costă?	Hoeveel kost het?
Unde este toaleta?	Waar is het toilet?
Mă numesc…	Mijn naam is…
Îmi pare bine.	Leuk kennis te maken.
Noroc!	Proost! / Succes!

Getallen 1–10

Cijfer	Roemeens	Uitspraak
1	unu	/ˈunu/
2	doi	/doj/
3	trei	/trej/
4	patru	/ˈpatru/
5	cinci	/tʃintʃʲ/
6	șase	/ˈʃase/
7	șapte	/ˈʃapte/
8	opt	/opt/
9	nouă	/ˈnowə/
10	zece	/ˈzetʃe/

Een voorbeeldtekst

Een regel uit Luceafărul (1883) van Mihai Eminescu, het beroemdste nationale gedicht van Roemenië:

A fost odată ca-n povești, A fost ca niciodată. Din rude mari împărătești, O prea frumoasă fată.

“Er was eens, zoals in sprookjes, / er was zoals nooit tevoren, / uit grote koninklijke familie, / een bijzonder mooi meisje.”

Is Roemeens moeilijk om te leren?

Voor Engelstaligen geldt: nee — Roemeens behoort tot de makkelijkste talen om te leren. Het U.S. Foreign Service Institute classificeert Roemeens als een Categorie I-taal, dezelfde categorie als Spaans, Frans, Italiaans en Portugees, en vereist ongeveer 600–750 lesuren om een professioneel werkvaardigheidsniveau te bereiken (FSI Language Difficulty Rankings). Ter vergelijking: Russisch (~1.100 uur), Arabisch (~2.200 uur) of Japans (~2.200 uur).

Wat is makkelijk

• Bekend alfabet met slechts 5 extra letters
• Fonetische spelling — uitspraak is grotendeels voorspelbaar op basis van de spelling
• Gedeelde Latijnse woordenschat — academische en technische woorden zijn vaak herkenbaar (animal, doctor, minut, important, universitate)
• SVO-woordvolgorde zoals in het Engels
• Geen tonale contrasten zoals Mandarijn of Vietnamees

Wat is moeilijk

• Drie grammaticale geslachten waaronder het ongebruikelijke neutrum
• Naamvalsysteem met vijf naamvallen (hoewel slechts drie verschillende vormen)
• Achtervoegsel voor het bepaald lidwoord — een structureel kenmerk dat voor de meeste leerlingen onbekend is
• Werkwoordvervoeging met meerdere tijden en de aanvoegende wijs
• Onregelmatige meervouden die verschillende patronen volgen in plaats van een simpele -s/-i regel
• De klanken ă en â/î vereisen speciale oefening voor Engelstaligen

Lijkt Roemeens op Italiaans?

Grammaticaal gezien wel — Roemeens lijkt het meest op Italiaans van alle Romaanse talen en deelt een groot deel van de basiswoordenschat. Een Italiaans spreker kan vaak de betekenis van Roemeense woorden raden zonder voorafgaande studie. Toch zullen de naamvalsuitgangen, achtervoegsel voor het lidwoord en Slavische leenwoorden voor zelfs vloeiende Italiaans sprekers nieuw aanvoelen.

Tips voor het leren van Roemeens

Waar te beginnen

1. Beheers eerst de vijf extra letters. Oefen een paar dagen intensief met ă, â, î, ș, ț tot je ze moeiteloos kunt uitspreken.
2. Leer het achtervoegsel van het bepaald lidwoord vroeg. Accepteer dat de/het aan het einde van het woord komt. Oefen combinaties van zelfstandig naamwoord + lidwoord (casa, băiatul, cartea) tot het vanzelf gaat.
3. Focus op de 1.000 meest gebruikte woorden. Gebruik gespreide herhaling (Anki, Memrise) en leer zelfstandige naamwoorden samen met hun geslacht.
4. Memoriseer de naamvallen niet — oefen ze in context. Lees korte teksten en let op hoe de uitgangen veranderen.

Aanbevolen bronnen

Bron	Beste voor	Opmerkingen
Pimsleur Romanian	Uitspraak, luisteren	Alleen audio, 30 min/dag
RomanianPod101	Beginner tot halfgevorderd	Audiolessen met PDF-transcripties
italki / Preply	1-op-1 bijles	Native tutors vanaf ~$10–20/uur
Clozemaster	Woordenschat voor halfgevorderden	Zinnen invullen met ontbrekende woorden
Omniglot Romanian	Zinnen naslaan	Gratis zinnenlijsten met audio
LearnRo.com	Gratis beginnerslessen	Audio + grammatica-uitleg
r/learnromanian	Community	Actieve subreddit voor vragen

Realistische tijdlijn

Met 30–60 minuten consequente dagelijkse oefening:

• 3 maanden — Basiszinnen voor overleven, jezelf voorstellen, eten bestellen
• 6 maanden — Eenvoudige gesprekken voeren, korte nieuwsartikelen lezen met een woordenboek
• 12 maanden — Comfortabel op gemiddeld niveau converseren, Roemeense tv kijken met ondertiteling
• 2 jaar — Gevorderde vloeiendheid, literatuur lezen, snelle informele spraak begrijpen

AI-vertaling en het Roemeens

Roemeens is een van de beter ondersteunde talen uit de lage tot midden-categorie in moderne machinevertaling, maar het blijft uitdagend.

De uitdagingen

Morfologie. Het Roemeens kent een uitgebreid naamvallensysteem, drie geslachten en werkwoordsvervoegingen, waardoor één enkel woord in veel verschillende vormen kan voorkomen. Een zelfstandig naamwoord kan in ongeveer zes zichtbare vormen voorkomen (enkelvoud/meervoud × drie naamvalsgroepen); een werkwoord kan meer dan 100 vormen aannemen, verdeeld over tijden en wijzen. Subwoord-tokenisatie in neurale modellen splitst deze vaak op in fragmenten, waardoor de grammaticale relaties verloren gaan.

Idiomatische rijkdom. Het Roemeens zit vol met uitdrukkingen die letterlijk vertaald onzin opleveren: a freca menta (“de munt wrijven” = tijd verspillen), te îmbeți cu apă rece (“je wordt dronken van koud water” = naïef zijn), la paștele cailor (“met Pasen van de paarden” = nooit). Vertaalmachines die getraind zijn op parallelle nieuwsdata missen deze idiomen vaak volledig.

Formele registers. Het Roemeens maakt onderscheid tussen tu (informeel “jij”), dumneata (semi-formeel), en dumneavoastră (formeel). De keuze hiervan heeft een grote sociale lading, en een vertaalmachine die standaard één register gebruikt, kan tekst opleveren die respectloos of juist onnatuurlijk stijf aanvoelt.

Diakritische tekens. Veel Roemeense teksten op het internet worden zonder diakritische tekens geschreven — strazi in plaats van străzi, fata in plaats van față. Dit zorgt voor echte ambiguïteit (fată “meisje” vs. față “gezicht”) die AI-systemen uit de context moeten afleiden.

Wat Werkt

Moderne systemen op basis van transformers verwerken Roemeens redelijk goed bij algemene teksten. OpenL ondersteunt Roemeens als onderdeel van zijn dekking van meer dan 100 talen, met functies die helpen bij morfologisch rijke talen:

• Contextbewuste vertaling die het register (formeel vs. informeel “jij”) consequent door een document heen toepast
• PDF-, Word- en documentvertaling waarbij de opmaak behouden blijft — essentieel voor juridische en academische Roemeense teksten waar de lay-out belangrijk is
• Beeld- en OCR-vertaling voor straatnaamborden, menu’s en handgeschreven notities
• Herstel van diakritische tekens in OCR-processen, zodat invoer zonder correcte diakritische tekens wordt gecorrigeerd vóór de vertaling

Voor teksten met hoge inzet — zoals juridische contracten, medische dossiers of literaire vertalingen — is het resultaat van een machinevertaling het beste te beschouwen als een eerste concept. Menselijke nabewerking blijft essentieel, vooral bij teksten met veel uitdrukkingen of sterk cultuurgebonden inhoud.

Gerelateerde gidsen:

• Hoe vertaal je een Word-document
• PDF-bestanden vertalen en de opmaak behouden
• Hoe leer je in 30 dagen een nieuwe taal

Bronnen

• Roemeense taal — Wikipedia — uitgebreid taalkundig en historisch overzicht
• Roemeense grammatica — Wikipedia — naamvallen, geslachten, werkwoordvervoegingen
• Geschiedenis van de Roemeense taal — Wikipedia — van Dacisch Latijn tot het moderne Roemeens
• Moldavische taal — Wikipedia — de naamswijziging van 2023 en politieke achtergrond
• Britannica: Roemeense taal — basisinformatie en dialecten
• Talen van Roemenië — Wikipedia — minderheidstalen en statistieken
• Romanian Online: Geschiedenis en Kenmerken — historische tijdlijn en de brief van Neacșu
• Optilingo: Alles over Roemeens — alfabet en fonologie
• PoliLingua: Wat maakt Roemeens uniek — kenmerken van de Balkan Sprachbund
• Romania Insider, maart 2026 — actuele statistieken over het leren van vreemde talen door Roemeense studenten
• Talkpal: Is Roemeens moeilijk voor Engelstaligen? — FSI-categorie en moeilijkheidsanalyse
• Clozemaster: Beste apps om Roemeens te leren 2026 — actuele aanbevelingen voor leerapps
• Omniglot: Nuttige Roemeense uitdrukkingen — uitdrukkingen met audiotabellen
• Culture Trip: 21 essentiële uitdrukkingen voor Roemenië — reisuitdrukkingen en culturele context
• Language Magazine: Moldova adopteert Roemeens als nationale taal (2023) — de wet van maart 2023